Categorieën
ministerievanverhalen

Vervelende beleidsverhalen bestaan niet?

Beleid maken anno nu draait in essentie vooral om ‘capacity building’. Het gaat niet alleen om de inhoudelijke en technische finesses, het gaat ook om het binden en verbinden van instituties, professionals, gebruikers en ervaringsdeskundigen aan het beleidsverhaal. Beleidsverhalen krijgen in de praktijk van alledag vooral vorm via projecten. Projectleiders doen er verstandig aan hun eigen verhaal steeds te beoordelen op ‘capaciteitswaarde’. Krijgen we hiermee mensen op de been? Wie de oren en ogen wijd openzet moet helaas constateren, het valt niet mee. Veel beleidsverhalen zijn ronduit ‘vervelend’. Niet zozeer in de betekenis van gevoelige of belastend. Goed beleid doet altijd een beetje (ergens) pijn. Maar wel in de betekenis van letterlijk vervelend.

Alles onder controle?

Een voorbeeld? Neem duurzaamheid. In een scherp bestuurskundig rapport uit 2009 over ‘de governance van adaptie‘ werd dit al geconstateerd en voorspeld. # ‘Op die manier gaat klimaatbestendigheid eerdere ambitieuze beleidsbeginselen achterna zoals ‘duurzaamheid’ en ‘veiligheid’. Ook deze thema’s zijn gaandeweg uitgewerkt in regelgeving, voorschriften, randvoorwaarden en eisen en zijn daarmee voor veel partijen, synoniem geworden voor kosten, bureaucratie en controle’. Wie verder leest ziet en voelt in diezelfde studie vooral een pleidooi voor, hoe toepasselijk, het opwekken en aanboren van nieuwe energie: ‘Anderzijds zal de overheid zich moeten inspannen om voldoende creativiteit los te maken in de samenleving en partijen aan te zetten tot ‘neue Kombinationen’ (vernieuwing vereist ontmoetingen tussen gescheiden werelden, Joseph Schumpeter)’

Het vervelende is dat schijnbaar vervelende beleidsverhalen dat bij nadere beschouwing maar zelden zijn. Juist die verhalen over duurzaamheid en energietransitie zijn spannend en zeker uitdagend. Wat gaat er mis? Hoe kan de ‘capaciteitswaarde’ worden versterkt? Eenvoudige antwoorden zijn er niet, maar ik doe toch een poging.

1 De kracht van een enthousiaste verteller

Het is eigenlijk te gek voor woorden en beelden. Waarom vertellen we niet beter? Neem opnieuw de casus duurzaamheid. En neem bijvoorbeeld de CEO van Siemens, Ab van der Touw, in 2017. ## “Het is toch geweldig als je in een huis woont dat energieneutraal en -onafhankelijk is, als je kan reizen zonder carbon footprint, als we van ons wagenpark nog maar vijf procent nodig hebben? In de energiewereld voltrekt zich de grootste omwenteling sinds de toepassing van de verbrandingsmotor.” Natuurlijk, de grootste problemen zijn per definitie de grootste markten en deze verteller uit het bedrijfsleven is zeker geen altruïst. Maar de CEO kan het dus wel, vertellen!

2 Niet alleen ‘uitrollen’ en maar ook ‘uitdragen’

Veel goed geschoolde technologen zijn zeer ‘down to earth’. En daarmee dikwijls aangesteld als projectleider, voor de realisatie van beleidsambities. Ze zijn in de regel praktisch en vooral, hebben altijd haast. Ze zijn kortom van de school ‘oppakken en uitrollen’. Niks mis mee, maar alles heeft zijn prijs. Wie vooral uit wil rollen probeert hindermacht zoveel mogelijk om te zeilen. Hindermacht bijvoorbeeld van bewoners en gebruikers. En daar gaat het mis. Een goed beleidsverhaal nodigt uit, doet ook een persoonlijke oproep. Energietransitie? Zet niet alleen in grootschalige ingrepen, maar maak het ook klein en persoonlijk. Het gaat niet alleen over warmtenetten, maar ook over tochtstrippen in het eigen huis. Maak van het grote verhaal ook een klein verhaal. Dan maar wat vertraging. Niet alleen maar ‘uitrollen’, maar ook ‘uitdragen!’

3 Oog voor symboliek en historie

Een goed beleidsverhaal maken betekent ook nadenken over, met een wat dure term, ‘culturele verbinding’. Aanhaken bij wat mensen gemeenschappelijk hebben. Beleid is ook symboliek. Wie bijvoorbeeld werkt aan sociale cohesie doet er verstandig aan ook ‘frames’ als nabuurschap te gebruiken. Niet verbindt zo als een gemeenschappelijke ervaring, als historie dus. Ik kom opnieuw terug op de energietransitie, waar water meer en meer als bron van energie wordt (her)ontdekt. In plaats van praten over aquathermie, kunnen we het ook hebben over hoe gelukkig we ons prijzen met onze eigen rivier of kanaal. Die we allemaal kennen omdat ze al een leven lang bij ons horen.

Vervelende beleidsverhalen bestaan niet?

# De governance van adaptie, Arwin van Buuren en Geert Teisman, Universiteit Utrecht, 2009

## electricitymatters.siemens.nl, 21 juni 2017