Binair denken (en de waarde en kosten van ‘moral joy’)

Als mensen zijn we ‘getraind’ in binair denken, tussen zwart of wit. Verhalen zijn niets voor niets opgebouwd rond een conflict tussen ´het goede´ en ´kwade´, met helden en schurken als representant. We veroorloven ons wel enige afwijking, door te spelen met de figuur van de enigszins onsympathieke anti-held of de schurk met aardige trekjes. Uiteindelijk zijn dit wel variaties op het eenvoudige conflict thema.

‘The main effect is pain’

Amitai Etzioni is de grondlegger van het ‘communitarisme’ en besteedde een leven lang aan schrijven en denken over community en community building. In 2018 schreef hij ‘Happines Is The Wrong Metric’ waarin hij zich hardop afvraagt wat dat oplevert, ‘inspannen voor de community’.

Zijn startpunt is glashelder en ook wel spannend, ‘the main effect is pain’. Aan voor anderen zorgen zit een prijskaart, hoe mooi dit soms ook wordt voorgesteld. In de klassieke geografische gemeenschap was die zorg voor anderen niet vrijblijvend, het credo was dwang en plicht. Etzioni citeert zelfs socioloog Erving Goffman die de ‘ouderwetse’ community vergelijkt met een ‘total institution’. In het liberale, postmoderne tijdperk bestaat meer vrijheid en is ‘community als principe’ veel meer een keuze.

Voor Etzioni is de oriëntatie op anderen de prijs wel waard. Hij citeert psychologisch onderzoek over hoe tijd doorbrengen met mensen waarvoor ‘affectie bestaat’ aantoonbaar geluk brengt. Net zoals vrijwilligerswerk of politiek actief zijn zelfs net zo veel waarde geeft als verdubbeling van inkomen!

‘Moral joy’

Een jongere en minstens zo invloedrijke community-denker is journalist David Brooks. Hij publiceerde in 2019 het boek The Second Mountain, ‘the quest for a moral life’. Ook hij geeft een weliswaar ‘genuanceerde’ maar toch ‘binaire’ analyse.

De dominante cultuur is gericht op wat hij noemt ‘de eerste berg’. Gericht op persoonlijk succes, en najagen van geluk. Het codewoord daarbij is onafhankelijkheid, maatschappelijk succes en inkomen zorgen daarvoor. Het is volgens hem ook boeiend vertoeven met ‘the first mountain people’, ze zijn energiek, weten wat genieten is en zijn daarmee aantrekkelijk.

De mensen op de tweede berg zijn verbonden aan, wat Brooks noemt, ‘moral joy’, Ze nemen blijmoedig grote maatschappelijke verantwoordelijkheden op zich. Die vooral veel last met zich mee brengt, de kans op kritiek is groter dan de kans op applaus. In hun waarden stelsel staat besef van menselijkheid voorop. Ze kiezen niet zozeer voor geluk, maar ervaren wel blijdschap van hun levenshouding en gedrag.

About the author

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *